Türkiye Cumhuriyeti'nin kurucusu Mustafa Kemal Atatürk, 10 Kasım 1938 sabahı saat 09.05'te İstanbul'daki Dolmabahçe Sarayı'nda hayatını kaybetti. Diye Konuştu'nun haberine göre Atatürk'ün sağlık sorunları 1937 yılı sonlarında belirginleşmiş, doktorları kendisine karaciğer rahatsızlığı teşhisi koymuştu. Hastalığına rağmen devlet işlerinden uzak durmayan Atatürk, Mayıs 1938'de Mersin ve Adana'ya giderek askeri birlikleri denetlemiş, 26 Mayıs'ta İstanbul'a dönerek bir süre Savarona Yatı'nda dinlenmişti.
5 Eylül 1938'de Dolmabahçe Sarayı'nda vasiyetini hazırlayan Atatürk'ün bu işlemleri 6 Ekim'de noter aracılığıyla tamamlandı. 17 Ekim'de ilk komaya giren Atatürk iki gün sonra kendine gelmiş, ancak 8 Kasım'da başlayan ikinci koma durumunun ağırlaştığının habercisi olmuştu.
Ölüm haberi nasıl duyuruldu?
9 Kasım 1938 sabahı yayımlanan sağlık bildirisinde geceyi rahatsız geçirdiği ve genel durumunun ciddiyetini koruduğu açıklanmıştı. Akşam saatlerinde yayımlanan ikinci bildiride durumun daha da ağırlaştığı, nabız ve solunumundaki değişikliklerin doktorları endişelendirdiği belirtildi. Gece yarısı yayımlanan son bildiride ise genel durumun vahamete doğru ilerlediği duyuruldu. Ertesi sabah saat 09.05'te Atatürk'ün vefat ettiği, Türkiye Cumhuriyeti Hükümeti'nin yayımladığı resmi bildiriyle kamuoyuna açıklandı.
Cenaze töreni ve Ankara'ya yolculuk nasıl gerçekleşti?
Atatürk'ün naaşı 16 Kasım 1938'de Dolmabahçe Sarayı'nın tören salonunda katafalka konuldu; vatandaşlar üç gün boyunca son görevlerini yerine getirmek için saraya geldi. 19 Kasım'da düzenlenen cenaze töreninde Türk bayrağına sarılı tabut askerlerin omuzlarında taşınarak top arabasına yerleştirildi ve Sarayburnu'na götürüldü. Buradan Zafer torpidosuyla Yavuz zırhlısına nakledilen naaş, İzmit'e ulaştırıldıktan sonra özel trenle Ankara'ya taşındı.
20 Kasım'da Ankara'ya ulaşan cenaze, Türkiye Büyük Millet Meclisi önünde hazırlanan katafalka konuldu. 21 Kasım 1938'de Atatürk'ün naaşı Ankara Etnografya Müzesi'nde hazırlanan geçici kabre yerleştirildi.
Anıtkabir'e nakil ne zaman yapıldı?
Atatürk için Ankara'da Rasattepe'de bir anıt mezar inşa edilmesine karar verildi. Yıllar süren inşaatın tamamlanmasının ardından 10 Kasım 1953'te naaş, Etnografya Müzesi'ndeki geçici kabirden alınarak Anıtkabir'e nakledildi. Böylece 1938'de başlayan geçici istirahat dönemi sona erdi. Bugün Anıtkabir, Cumhuriyet tarihinin hafızasını taşıyan mekânlardan biri olarak milyonlarca ziyaretçi ağırlıyor. Her yıl 10 Kasım'da saat 09.05'te çalan sirenler, duran trafik ve saygı duruşuna geçen vatandaşlar, 1938'deki o sabahı yeniden hatırlatıyor.
Kaynak: Diye Konuştu
