Ondokuz Mayıs Üniversitesi (OMÜ) Atatürk İlkeleri ve İnkılap Tarihi Araştırma ve Uygulama Merkezi ile OMÜ Tarih Topluluğunun iş birliğinde, 29 Ekim Cumhuriyet Bayramı dolayısıyla "Tarihsel Süreçte Cumhuriyet ve Kazanımları" başlıklı bir konferans düzenlendi. Saygı duruşu ve İstiklal Marşı'nın okunmasıyla başlayan programda Cumhuriyet'in tarihsel gelişimi ve kazanımları ele alındı.
Programın açılış konuşmasını yapan OMÜ Atatürk İlkeleri ve İnkılap Tarihi Araştırma ve Uygulama Merkezi Müdürü Dr. Öğr. Üyesi Nazlı Murzioğlu, 29 Ekim'in bağımsızlık iradesini ve ortak geleceğe duyulan inancı simgelediğini söyledi. Üniversitelerin tarihsel mirası bilimsel bir anlayışla ele alıp gelecek kuşaklara aktarma sorumluluğu taşıdığını vurgulayan Murzioğlu, "Üniversiteler ve akademik kurumlar olarak görevimiz, tarihsel mirasımızı bilimsel bir anlayışla ele almak, sorgulamak ve gelecek kuşaklara aktarmaktır. Cumhuriyet, geçmişten devraldığımız bir miras olduğu kadar geleceğe karşı taşıdığımız büyük bir sorumluluktur." dedi.
Cumhuriyet'e giden tarihsel süreç nasıl anlatıldı?
Konferansta söz alan OMÜ Eğitim Fakültesi Temel Eğitim Bölümü Sosyal Bilgiler Eğitimi Ana Bilim Dalı Öğretim Üyesi Prof. Dr. Serpil Sürmeli, Cumhuriyet'e uzanan tarihsel ve hukuki süreci ayrıntılı biçimde aktardı. Mondros Mütarekesi'nin ardından başlayan işgal döneminde Türk milletinin hukuk zemininde örgütlenmeye başladığını belirten Sürmeli, Müdafaa-i Hukuk cemiyetlerinin kuruluşuna ve Paris Barış Konferansı'ndaki girişimlere değindi. İzmir'in 15 Mayıs 1919'da işgal edilmesinin bağımsızlık mücadelesinde önemli bir dönüm noktası olduğunu, İzmir'in kurtuluşunun Anadolu'nun kurtuluşuyla bütünleştiğini ifade etti.
Mustafa Kemal Paşa'nın Samsun'a çıkışının ardından başlayan örgütlenme sürecini Amasya Genelgesi, Erzurum Kongresi ve Sivas Kongresi üzerinden değerlendiren Sürmeli, millî iradenin bağımsızlık mücadelesindeki belirleyici rolüne dikkat çekti. Amasya Genelgesi'nde yer alan "Yurdun bütünlüğünü ve milletin bağımsızlığını yine milletin azim ve kararı kurtaracaktır." kararının Millî Mücadele'nin temel yaklaşımını ortaya koyduğunu söyledi.
Millî egemenlikten Cumhuriyet'in ilanına nasıl gelindi?
Misak-ı Millî'nin kabulü, İstanbul'un işgali ve Türkiye Büyük Millet Meclisinin 23 Nisan 1920'de açılması süreçlerini anlatan Sürmeli, TBMM'nin millî egemenlik anlayışının hayata geçirilmesindeki önemine değindi. Millî Mücadele'nin askerî ve diplomatik aşamalarının ardından imzalanan Lozan Antlaşması'nın Türkiye'nin bağımsızlığının uluslararası alanda tanınması bakımından taşıdığı önemi aktardı.
Cumhuriyet'in ilanına giden süreçte basının rolünü de ele alan Sürmeli, Mustafa Kemal Paşa'nın 22 Eylül 1923'te Avusturyalı gazeteci Hans Lazar'a verdiği röportajda "cumhuriyet" kelimesini kullandığını, İkdam gazetesi muhabiri Meczî Sadrettin Sayman'ın bu gelişmeyi 23 Eylül'de yayımlamasının basın tarihi açısından dikkat çekici bir örnek olduğunu belirtti. Cumhuriyet'in 29 Ekim 1923'te ilan edilmesi ve Mustafa Kemal Atatürk'ün aynı gün Cumhurbaşkanı seçilmesiyle yeni yönetim biçiminin resmiyet kazandığını ifade eden Sürmeli, Cumhuriyet'in millet iradesine dayanan bir yönetim anlayışını temsil ettiğini vurguladı.
"Cumhuriyet bir fazilet rejimidir; kız çocuklarımıza bu ismi koyarız. Cumhuriyet bir erdem rejimidir; erkek çocuklarımıza bu ismi koyarız. Cumhuriyet hem fazilet hem erdem rejimi olarak milletin kendi iradesiyle kurduğu, kamusal olan ve doğrudan kamunun ta kendisi olan bir değerdir." — Prof. Dr. Serpil Sürmeli
Program, Prof. Dr. Serpil Sürmeli'ye teşekkür belgesi takdim edilmesi ve hatıra fotoğrafı çekiminin ardından sona erdi.
Kaynak: Ondokuz Mayıs Üniversitesi
