Türkiye, Yunanistan'ın Girit adası ile Kıbrıs arasına döşenmesi planlanan denizaltı elektrik kablosu projesi için 10 Kasım gecesi NAVTEX yayımlayarak Fransız araştırma gemisinin Doğu Akdeniz'deki kıta sahanlığında bilimsel araştırma yapmasına onay verdi. Hürriyet'in haberine göre, Great Sea Interconnector (GSI) adlı projenin yürütücüsü Fransa ile Ankara arasında günlerdir süren diplomatik temaslar bu adımla sonuçlandı.
Deniz Kuvvetleri Komutanlığı'na bağlı Seyir, Hidrografi ve Oşinografi Dairesi Başkanlığı'nca hazırlanan ve Kıyı Emniyeti Genel Müdürlüğü Antalya İstasyonu'nca duyurulan NAVTEX'te, Türkiye'nin 18 Mart 2020'de Birleşmiş Milletler'e bildirdiği kıta sahanlığı içindeki araştırmanın Türk makamlarıyla koordine edilmiş ve onay verilmiş hatlar boyunca yapılacağı belirtildi. Fransız bayraklı Abeille Marengo gemisinin 10 Kasım 2026 ile 19 Mart 2027 arasında sualtı kablo döşeme çalışmaları için araştırma yürüteceği ve ilgili koordinatlar da duyuruda yer aldı. BBC Türkçe'nin aktardığına göre, NAVTEX'teki "Türk makamlarının muvafakati alınmıştır" ifadesi, Fransa'nın Ankara'dan izin istediği yorumlarına neden oldu; ancak bu konuda Ankara ve Paris'ten açıklama gelmedi.
Yunanistan ve Güney Kıbrıs neden karşı çıktı?
Türkiye'nin duyurusunun hemen ardından Yunanistan karşı bir NAVTEX yayımlayarak araştırma yapılacak bölgenin kendi yetki alanında olduğunu, Türk bildiriminin yok hükmünde olduğunu açıkladı. Euronews'in haberine göre, Girit'teki Heraklion NAVTEX istasyonu, Türkiye'nin duyurusunun yetkisiz bir istasyondan gönderildiğini belirterek geçersiz ilan etti. Güney Kıbrıs Rum Yönetimi de kendi NAVTEX'inde araştırmanın kendi münhasır ekonomik bölgesi ve kıta sahanlığı içinde yapılacağını, gerekli izinlerin kendileri tarafından verildiğini bildirdi. Yunanistan Dışişleri Bakanlığı kaynakları, projedeki çalışmalar için izin talep eden ve bu izinleri veren ülkelerin yalnızca Yunanistan ve Güney Kıbrıs olduğunu savundu.
Türkiye ise gerilimin temelinde Doğu Akdeniz'deki deniz yetki alanı anlaşmazlığının bulunduğunu, kendi kıta sahanlığı ile Yunanistan'ın belirlediği münhasır ekonomik bölgenin çakıştığını belirtiyor. Ankara, 2019'da Libya ile imzaladığı ve 2026'da Libya Temsilciler Meclisi'nce de onaylanan deniz yetkilendirme anlaşmasına dayanarak GSI kapsamındaki çalışmalar öncesinde kendisinden izin alınması gerektiğini savunuyor. Dışişleri Bakanlığı'nın 6 Kasım'da yaptığı açıklamada, Fransız bayraklı geminin Türkiye'nin BM'ye bildirdiği kıta sahanlığı içinde izinsiz kablo döşenmesine yönelik hukuka aykırı bir araştırma yapma niyetinde olduğu belirtilmiş, Yunanistan ve Güney Kıbrıs'ın yayımladığı yetkisiz seyir duyurularının Türkiye tarafından iptal edildiği kaydedilmişti.
Diplomatik süreçte Fransa'nın rolü ne oldu?
BBC Türkçe'nin haberine göre, GSI projesinin yüzde 66 hissesinin ağustos ayında Fransız yatırım fonu Meridiam tarafından satın alınması Paris'i de sürecin bir tarafı haline getirdi. Türkiye ile Yunanistan arasındaki gerginliğin askeri boyuta taşınmaması için Fransa'nın son aylarda devreye girdiği, Ankara ile ilişkilerini bozmamak amacıyla nötr bir tutum izlediği aktarıldı. Fransa'nın Ankara Büyükelçisi Isabelle Dumont, 5 Kasım'da Dışişleri Bakan Yardımcısı Mehmet Kemal Bozay ile görüştü; ertesi gün Dışişleri Bakanlığı'ndan yapılan açıklamada Türkiye'den alınması gereken muvafakatle ilgili sürecin henüz tamamlanmadığı belirtildi.
Girit'in Heraklion (Kandiye) Limanı'nda 27 Ekim'den beri bekleyen Abeille Marengo gemisi, 10 Kasım akşamı yerel saatle 18.26'da test amacıyla limandan ayrıldı. Euronews'in haberine göre, geminin limandan çıkışına bir kılavuz kaptan eşlik etti ve römorkör desteği verildi. Geminin görevi, Girit'teki Korakia bölgesi ile Kıbrıs arasında döşenmesi planlanan kablonun güzergâhında deniz tabanının jeolojik yapısını, eğimini ve olası doğal engelleri haritalandırmak. Hürriyet'in haberine göre geminin testlerin ardından yaklaşık 24 saat içinde Doğu Akdeniz'e açılarak Kaşot Adası açıklarında çalışmalara başlaması bekleniyor.
Kaynak: BBC, Euronews.com, Hürriyet
